De kracht van planten vieren, het web van het leven beschermen
Integratie van biodiversiteitsbescherming voor alle soorten, landschappen en gemeenschappen
Wereld Wildlife Dag, die elk jaar op 3 maart wordt gevierd, is de grootste wereldwijde jaarlijkse dag gewijd aan wilde dieren. Deze datum markeert de afsluiting van de Overeenkomst inzake de internationale handel in bedreigde in het wild levende dier- en plantensoorten (CITES). In deze blog bespreekt dr. Zara Bending het thema van dit jaar, en hoe chimpansees hier een speciale band mee hebben.
CITES in het kort
- CITES reguleert de internationale handel in wilde dieren en planten om ervoor te zorgen dat deze hun voortbestaan niet in gevaar brengt. Dit gebeurt via een systeem van vergunningen en certificaten.
- Meer dan 40.000 soorten vallen nu onder de drie bijlagen van de overeenkomst – een spectaculaire stijging ten opzichte van ongeveer 700 in 1981.
- De overeenkomst telt momenteel 185 partijen.
- Soorten die onder bijlage I zijn opgenomen, worden onderworpen aan de strengste internationale handelscontrole, waarbij commerciële handel over het algemeen verboden is, behalve in uitzonderlijke omstandigheden.
Het thema van Wereldwildedag 2026: Medicinale en aromatische planten: behoud van gezondheid, erfgoed en bestaansmiddelen
Wereldwildedag is een moment om stil te staan bij onze relatie met de natuur, de soorten waarvan we afhankelijk zijn, de ecosystemen die ons in stand houden en de dringende noodzaak om deze te beschermen. Het herinnert ons er ook aan dat natuurbehoud niet alleen gaat over iconische dieren, maar over het hele leven op aarde.
Het thema van dit jaar verlegt de aandacht van charismatische megafauna naar de planten en schimmels die ten grondslag liggen aan de wereldwijde gezondheid, cultuur en bestaansmiddelen. Het sluit nauw aan bij de visie van dr. Jane Goodall op het onderling verbonden leven, en bij de groeiende “3F's”-benadering van biodiversiteit: fauna, flora, funga.
Belangrijke feiten over medicinale en aromatische planten (MAP's):
- Meer dan 50% van de moderne geneesmiddelen is afkomstig uit natuurlijke bronnen – van antibiotica op basis van schimmels tot pijnstillers op basis van planten.
- 70-95% van de mensen in ontwikkelingslanden vertrouwt voor hun primaire gezondheidszorg op traditionele geneeskunde.
- Wereldwijd worden 50.000-70.000 MAP-soorten geoogst vanwege hun geneeskrachtige eigenschappen, culturele betekenis en economische waarde; ongeveer 1.300 daarvan vallen onder CITES, waaronder 800 in bijlage II (wat betekent dat de soorten niet noodzakelijkerwijs met uitsterven worden bedreigd, maar dat de internationale handel wordt gecontroleerd om overexploitatie te voorkomen).
- Een op de vijf huishoudens wereldwijd is voor voedsel of inkomen afhankelijk van wilde planten, algen en schimmels.
- Meer dan 20% van de MAP-soorten wordt met uitsterven bedreigd als gevolg van habitatverlies, overbevissing, invasieve soorten en illegale handel.
- Inheemse volkeren – die 6% van de wereldbevolking uitmaken – beheren 40% van de beschermde gebieden en beschikken over diepgaande kennis van MAP's, maar deze kennis wordt nog steeds onvoldoende benut in het beleid.
Chimpansees en bosgeneeskunde
Langdurig onderzoek van het Jane Goodall Institute in Gombe Stream National Park heeft opmerkelijke voorbeelden aan het licht gebracht van zelfmedicatie door chimpansees – gedrag dat ons inzicht in zowel de intelligentie van primaten als natuurlijke farmacologie verdiept. Onderzoek in Oeganda heeft dit gedrag ook waargenomen, waarbij chimpansees af en toe dezelfde technieken en ingrediënten gebruikten om elkaar te behandelen. Veel van de gebruikte planten bleken bij onderzoek antibacteriële eigenschappen te hebben.
Hoe gebruiken chimpansees bosgeneeskunde?
- Aspilia mossambicensis wordt gegeten om darmparasieten te verdrijven.
- Medicinale aarde wordt geconsumeerd vanwege de mineralen die malaria tegengaan en de neutralisatie van toxines.
- Iepenschors wordt gekauwd vanwege de antibacteriële eigenschappen.
- Cordia-bloemstengels worden gebruikt om de gezondheid van de luchtwegen te ondersteunen en het risico op tuberculose te verminderen.
- Onrijpe vijgen worden gegeten vanwege hun natuurlijke ontwormende werking.
Hoewel veel van het discours over natuurbehoud zich richt op charismatische dieren, is het van cruciaal belang om aandacht te besteden aan hoe flora en schimmels, waaronder MAP's, met vergelijkbare en vaak over het hoofd geziene bedreigingen worden geconfronteerd. Deze bedreigingen zijn onderling verbonden en er is geïntegreerde actie nodig om deze uitdagingen effectief aan te pakken.
Zorgen voor de toekomst
De Tacare-benadering van JGI voor door de gemeenschap geleid natuurbehoud biedt een model om langetermijnverandering te realiseren, door het informeren van lokaal en nationaal beleid dat de biodiversiteit beschermt, het opleiden van teams om illegale exploitatie te monitoren en te rapporteren, het implementeren van geavanceerde technologieën om actieplannen voor natuurbehoud te onderbouwen, en, belangrijker nog, het samenwerken met lokale gemeenschappen om duurzame bestaansmiddelen te ontwikkelen die het lokale milieu ondersteunen.
Terwijl we dit jaar samen met collega's over de hele wereld het thema van Wereld Wildlife Day vieren, beseffen we dat er nog veel te doen is om een toekomst veilig te stellen waarin alle soorten kunnen gedijen. Dagen als vandaag, waarop we stilstaan bij de diepgewortelde banden tussen ons en de rest van de natuur, zijn nodig om toekomstige maatregelen te onderbouwen en een stap in de goede richting te zetten.
LEES HIER HET VOLLEDIGE ARTIKEL